ปรากฏการณ์รุ่งอรุณ ทำไมน้ำตาลในเลือดถึงสูงในตอนเช้า?

ปรากฏการณ์รุ่งอรุณ (Dawn Phenomenon) ทำไมน้ำตาลในเลือดถึงสูงในตอนเช้า?
สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน หลายคนอาจเคยเจอประสบการณ์ที่น่าฉงนใจ: “ก่อนนอนน้ำตาลยังปกติดี แต่ทำไมพอตื่นเช้ามา น้ำตาลกลับพุ่งสูง ทั้งที่ไม่ได้แอบกินอะไรตอนดึกเลย?”

ภาวะนี้เรียกว่า Dawn Phenomenon หรือ ปรากฏการณ์รุ่งอรุณ ครับ ซึ่งเป็นกลไกทางธรรมชาติของร่างกาย แต่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการควบคุมเบาหวาน

มันเกิดขึ้นได้อย่างไร?

ร่างกายมนุษย์มีนาฬิกาชีวภาพที่เตรียมพร้อมสำหรับการ “ตื่นนอน” ในช่วงเช้ามืด (ประมาณ 04:00 – 08:00 น.) ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนหลายชนิดออกมาเพื่อกระตุ้นให้เรามีพลังงานพร้อมเริ่มวันใหม่ เช่น:

Cortisol (ฮอร์โมนความเครียด)
Growth Hormone (ฮอร์โมนการเจริญเติบโต)
Glucagon และ Adrenaline

ฮอร์โมนเหล่านี้จะไปกระตุ้นให้ตับปล่อยน้ำตาล (Glucose) เข้าสู่กระแสเลือด ในคนปกติ ร่างกายจะหลั่ง อินซูลิน ออกมาจัดการกับน้ำตาลที่เพิ่มขึ้นนี้ได้ทันที แต่สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน อินซูลินอาจมีไม่พอหรือดื้ออินซูลิน ทำให้น้ำตาลในเลือดค้างสูงอยู่ในช่วงเช้านั่นเองครับ

Dawn Phenomenon vs. Somogyi Effect ไม่เหมือนกัน

มีอีกภาวะหนึ่งที่ทำให้น้ำตาลสูงตอนเช้าเหมือนกันคือ Somogyi Effect แต่สาเหตุต่างกันโดยสิ้นเชิง

Dawn Phenomenon: น้ำตาลสูงเพราะฮอร์โมนตามธรรมชาติ (ไม่ได้เกิดจากน้ำตาลตกตอนดึก)
Somogyi Effect: น้ำตาลสูงเพราะร่างกาย “ตอบโต้” หลังจากเกิดภาวะน้ำตาลต่ำผิดปกติในช่วงดึก (มักเกิดจากการฉีดอินซูลินมากเกินไปหรือกินน้อยเกินไปก่อนนอน)

วิธีเช็ค: ลองตั้งนาฬิกาปลุกมาเจาะน้ำตาลตอน 02:00 – 03:00 น. > * ถ้าน้ำตาล ปกติหรือสูง = Dawn Phenomenon ถ้าน้ำตาล ต่ำ = Somogyi Effect

วิธีรับมือและจัดการ

หากคุณพบว่ามีค่าแรงดันน้ำตาลสูงในช่วงเช้าบ่อยๆ นี่คือแนวทางที่ช่วยได้ครับ:

ปรับมื้อเย็น: หลีกเลี่ยงอาหารจำพวกคาร์โบไฮเดรตหรือน้ำตาลสูงในมื้อค่ำ
ขยับร่างกาย: ออกกำลังกายเบาๆ หลังมื้อเย็น ช่วยให้ร่างกายไวต่ออินซูลินมากขึ้น
มื้อก่อนนอน: สำหรับบางคน การทานของว่างที่มีโปรตีนคู่กับกากใยเล็กน้อยก่อนนอน อาจช่วยลดการหลั่งน้ำตาลจากตับได้
ปรึกษาแพทย์: นี่คือสิ่งที่สำคัญที่สุดครับ แพทย์อาจปรับเวลาการทานยา หรือเปลี่ยนชนิด/ขนาดของอินซูลินที่ฉีดก่อนนอนเพื่อให้ครอบคลุมถึงช่วงเช้ามืด

การเข้าใจ Dawn Phenomenon จะช่วยลดความกังวลและทำให้คุณจัดการกับเบาหวานได้แม่นยำขึ้น หากตรวจพบว่าค่าน้ำตาลตอนเช้าสูงผิดปกติอย่างต่อเนื่อง แนะนำให้จดบันทึกเวลาและค่าที่ได้ไว้ไปปรึกษาคุณหมอในการนัดครั้งถัดไปนะครับ

หรือง่ายกว่านั้นอีกหนึ่งตัวเลือกที่น่าสนใจ ได้แก่ CGM ผลิตภัณฑ์ ติดตามน้ำตาลแบบต่อเนื่อง เห็นกราฟน้ำตาล 24 ชม. ไม่ต้องจดบันทึก เป็นเครื่องมือแพทย์ใหม่ที่แพทย์นิยมให้คนไข้ใช้ เนื่องจากง่ายต่อการปรับแผนการรักษา เห็นพฤติกรรมน้ำตาลคนไข้ตลอดเวลาแม้กระทั่งตอนนอน สนใจเลือกชมสินค้าด้านล่าง พร้อมวีดีโอแนะนำการใช้งานก่อนได้ครับ