CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) คือเครื่องช่วยหายใจที่ส่งแรงดันลมอย่างต่อเนื่องผ่านหน้ากาก เพื่อช่วยพยุงทางเดินหายใจไม่ให้ยุบตัวขณะนอนหลับ จึงเป็นการรักษาหลักสำหรับผู้ที่มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น หรือ OSA (Obstructive Sleep Apnea) หลายคนใช้ CPAP แล้วนอนหลับดีขึ้น ง่วงน้อยลง และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

โดยทั่วไป CPAP เป็นการรักษาที่ปลอดภัย และภาวะแทรกซ้อนรุนแรงพบไม่บ่อยมาก อย่างไรก็ตาม มีภาวะหนึ่งที่ผู้ใช้และคนใกล้ชิดควรทำความเข้าใจ คือ Barotrauma หรือ “การบาดเจ็บจากแรงดัน” โดยเฉพาะเมื่อเกี่ยวข้องกับปอด หู หรือโพรงไซนัส แม้ไม่ควรตื่นตระหนก แต่การรู้เท่าทันอาการจะช่วยให้พบแพทย์ได้ทันท่วงที

Barotrauma คืออะไร

คำว่า Barotrauma หมายถึงการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อหรืออวัยวะที่เกิดจากความแตกต่างของแรงดันอากาศ ในกรณีของ CPAP เครื่องจะเป่าลมที่มีแรงดันสูงกว่าอากาศภายนอกเล็กน้อยเข้าสู่หน้ากาก เพื่อเปิดทางเดินหายใจส่วนบนไว้ตลอดการหายใจ หากแรงดันส่งผ่านเข้าไปในระบบทางเดินหายใจมากเกินกว่าที่เนื้อเยื่อบางส่วนจะรับไหว โดยเฉพาะในคนที่ปอดมีความเปราะบางอยู่เดิม อาจเกิดการรั่วของอากาศจากถุงลมไปยังบริเวณที่ไม่ควรมีอากาศอยู่ได้ ภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญ เช่น

• ลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด (Pneumothorax) มีอากาศเข้าไปอยู่ระหว่างปอดกับผนังทรวงอก จนอาจทำให้ปอดแฟบบางส่วนหรือมากกว่านั้น
• ลมรั่วในช่องกลางทรวงอก (Pneumomediastinum) มีอากาศสะสมบริเวณกลางทรวงอก
• ลมใต้ผิวหนัง (Subcutaneous emphysema) มีอากาศแทรกใต้ผิวหนัง มักรู้สึกบวมตึงหรือคลำแล้วมีเสียงกรอบแกรบ
• ความดันกระทบหูหรือไซนัส อาจทำให้ปวดหู หูอื้อ แน่นหู ปวดบริเวณใบหน้า หรือปวดศีรษะได้ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการคัดจมูกหรือไซนัสอักเสบ

สำหรับผู้ใช้ CPAP ทั่วไป ภาวะรุนแรงอย่างลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอดถือว่า พบได้น้อย แต่มีรายงานทางการแพทย์ว่าภาวะดังกล่าวสามารถเกิดร่วมกับการใช้ CPAP หรือการช่วยหายใจแบบแรงดันบวกชนิดไม่ใส่ท่อได้ โดยความเสี่ยงจะมากขึ้นในผู้ที่มีโรคปอดเดิม

CPAP ทำให้เกิด Barotrauma ได้อย่างไร

ถุงลมในปอดมีลักษณะคล้ายลูกโป่งขนาดเล็กจำนวนมาก เมื่อเราหายใจ ปอดจะขยายและยุบตามธรรมชาติ CPAP ไม่ได้ “บังคับหายใจ” แทนผู้ป่วยเหมือนเครื่องช่วยหายใจในหอผู้ป่วยวิกฤต แต่ทำหน้าที่คงแรงดันบวกไว้เพื่อไม่ให้ทางเดินหายใจยุบ

อย่างไรก็ตาม หากมีแรงดันมากเกินความจำเป็น หรือมีบริเวณของปอดที่อ่อนแอ เช่น มีถุงลมโป่งพอง มีแผลเป็น หรือเคยผ่าตัดทรวงอก แรงดันอาจทำให้ถุงลมบางส่วนขยายมากผิดปกติจนเกิดการฉีกขาดได้ อากาศจึงรั่วออกไปยังช่องรอบปอดหรือเนื้อเยื่อข้างเคียง

สิ่งสำคัญคือ Barotrauma ไม่ได้หมายความว่า “เครื่อง CPAP อันตราย” หรือ “ทุกคนที่ใช้แรงดันสูงจะเกิดปอดรั่ว” เพราะคนส่วนใหญ่ใช้เครื่องได้อย่างปลอดภัย แต่เป็นการย้ำว่าการตั้งค่าแรงดันควรอยู่ภายใต้การประเมินของแพทย์ และควรติดตามอาการอย่างเหมาะสม

ใครบ้างที่ควรระวังเป็นพิเศษ

ผู้ใช้ CPAP ที่มีสุขภาพปอดปกติและตั้งค่าเครื่องตามคำแนะนำ มักมีความเสี่ยงต่ำ แต่ควรปรึกษาแพทย์เป็นพิเศษหากมีปัจจัยต่อไปนี้

• มีโรคปอดเรื้อรัง เช่น ถุงลมโป่งพอง โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) โรคปอดคั่นระหว่างเนื้อปอด หรือพังผืดในปอด
• เคยมีประวัติปอดรั่ว หรือเคยรักษาภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด
• เคยผ่าตัดทรวงอกหรือปอด
• มีรอยโรคในปอดที่ทำให้เนื้อปอดเปราะบาง เช่น ถุงลมพอง (bleb/bulla)
• เพิ่งบาดเจ็บบริเวณทรวงอก หรือกำลังมีปัญหาเกี่ยวกับปอด
• มีอาการติดเชื้อทางเดินหายใจ คัดจมูกมาก ไซนัสอักเสบ หรือหูชั้นกลางอักเสบ ซึ่งอาจทำให้ทนต่อแรงดันบริเวณหูและไซนัสได้น้อยลง

รายงานวิชาการระบุว่าภาวะปอดรั่วจาก CPAP พบได้ไม่บ่อย แต่ผู้ที่มีโรคของเนื้อปอดเดิมมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนและมีความรุนแรงได้มากกว่า

อาการแบบไหนที่ควรหยุดใช้เครื่องและไปโรงพยาบาล

อาการไม่สบายเล็กน้อยจากการเริ่มใช้ CPAP เช่น ลมรั่วจากขอบหน้ากาก ปากแห้ง แน่นท้องเล็กน้อย หรือคัดจมูก สามารถพบได้ และมักแก้ไขได้ด้วยการปรับหน้ากาก ความชื้น หรือการตั้งค่าตามคำแนะนำของทีมรักษา

แต่หากมีอาการต่อไปนี้ โดยเฉพาะเกิดขึ้นทันทีระหว่างหรือหลังใช้ CPAP ควร หยุดใช้เครื่องชั่วคราวและไปพบแพทย์ฉุกเฉิน

• เจ็บหน้าอกเฉียบพลัน โดยเฉพาะเจ็บมากขึ้นเมื่อหายใจเข้า
• หอบเหนื่อย หายใจลำบาก หรือหายใจถี่ผิดปกติ
• แน่นหน้าอกอย่างชัดเจน
• หน้ามืด อ่อนเพลียมาก ตัวเขียว หรือพูดเป็นประโยคยาวไม่ได้
• ไอรุนแรงร่วมกับเจ็บหน้าอก หรือมีอาการแตกต่างจากอาการเดิมอย่างชัดเจน
• คอ หน้าอก หรือใบหน้าบวมตึงผิดปกติ และคลำแล้วรู้สึกเหมือนมีลมอยู่ใต้ผิวหนัง

อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเป็น Barotrauma เสมอไป เพราะอาจเกิดจากโรคหัวใจ ปอดติดเชื้อ ลิ่มเลือดอุดตันในปอด หรือสาเหตุอื่นได้เช่นกัน แต่ทุกกรณีควรได้รับการประเมินโดยแพทย์โดยเร็ว ไม่ควรรอดูอาการเอง

ปวดหู แน่นหู หรือปวดไซนัสจาก CPAP ใช่ Barotrauma หรือไม่

อาการแน่นหู หูอื้อ หรือปวดบริเวณหูและไซนัสอาจเกิดจากความดันของลมที่ส่งผ่านโพรงจมูกไปยังท่อยูสเตเชียนและหูชั้นกลางได้ โดยเฉพาะในช่วงที่เป็นหวัด แพ้อากาศ คัดจมูก หรือมีน้ำมูกมาก อาการกลุ่มนี้มักไม่รุนแรงเท่าภาวะปอดรั่ว แต่ไม่ควรฝืนใช้ต่อหากปวดมาก

แนวทางที่เหมาะสมคือแจ้งแพทย์หรือผู้ดูแลคลินิกการนอนหลับ เพื่อประเมินว่าหน้ากากรัดแน่นเกินไปหรือไม่ ความชื้นเพียงพอหรือไม่ มีภาวะคัดจมูกที่ต้องรักษาหรือเปล่า และแรงดันที่ตั้งไว้เหมาะกับผู้ใช้หรือไม่ ไม่ควรปรับลดหรือเพิ่มแรงดันด้วยตนเองโดยไม่มีคำแนะนำ เพราะอาจทำให้การรักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับไม่ได้ผล

วิธีลดความเสี่ยงและใช้ CPAP อย่างปลอดภัย

การป้องกันที่ดีที่สุดไม่ใช่การกลัวแรงดัน แต่คือการใช้เครื่องอย่างถูกต้องและสื่อสารกับทีมรักษาเมื่อมีความผิดปกติ

• ใช้ค่าความดันตามที่แพทย์กำหนด : ไม่ปรับแรงดันเองเพียงเพราะรู้สึกลมแรงหรืออยากให้นอนสบายขึ้น
• เลือกหน้ากากให้พอดี : หน้ากากที่รั่วมากอาจทำให้ผู้ใช้เผลอรัดแน่นเกินจำเป็น หรือทำให้ระบบปรับแรงดันทำงานไม่เหมาะสม
• รักษาอาการคัดจมูก : ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ หรือปรึกษาแพทย์เรื่องการรักษาภูมิแพ้และไซนัส เพื่อให้ใช้เครื่องได้สบายขึ้น
• ใช้เครื่องทำความชื้นเมื่อเหมาะสม : ช่วยลดอาการจมูกแห้ง คอแห้ง และการระคายเคืองในบางราย
• แจ้งประวัติโรคปอดทุกครั้ง : โดยเฉพาะประวัติปอดรั่ว โรคถุงลมโป่งพอง การผ่าตัดทรวงอก หรือการรักษาโรคปอดล่าสุด
• ติดตามผลการรักษา : หากยังง่วงมาก นอนหลับไม่ดี ลมรั่วบ่อย หรือรู้สึกอึดอัดจากแรงดัน ควรนำข้อมูลจากเครื่องไปให้แพทย์ประเมิน
• อย่าฝืนเมื่อมีอาการผิดปกติรุนแรง : การพักใช้เครื่องชั่วคราวและไปตรวจ ย่อมปลอดภัยกว่าการเดาว่าอาการจะหายเอง

สรุป

Barotrauma จากแรงดัน CPAP เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบไม่บ่อย แต่มีความสำคัญเพราะอาจเกี่ยวข้องกับปอดรั่วและอาการหายใจลำบากได้ ความเสี่ยงไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวเลขแรงดันเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับสภาพปอดเดิม โรคประจำตัว ประวัติปอดรั่ว และความเหมาะสมของการตั้งค่าเครื่องด้วย

สำหรับผู้ใช้ส่วนใหญ่ CPAP ยังคงเป็นการรักษาที่มีประโยชน์และปลอดภัยมาก การใช้เครื่องตามแผนการรักษา ไม่ปรับแรงดันเอง และรีบพบแพทย์เมื่อมีอาการเจ็บหน้าอกหรือหอบเหนื่อยผิดปกติ คือหัวใจสำคัญของการใช้ CPAP อย่างมั่นใจและปลอดภัย

***บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์

Gallery

รีวิวลูกค้า

Hightlight

บทความที่เกี่ยวข้อง

Load More Loading More... You’ve reached the end of the list