ฮอร์โมน ความเครียด นอนน้อย มีผลกับระดับน้ำตาลไหม ส่งผลอะไรระยะยาว ?

ฮอร์โมน ความเครียด นอนน้อย ปัญหาที่พบบ่อยในคนวัยทำงาน สาเหตุมาจากปัญหาเครียดสะสมจากการทำงาน ปัญหาสังคม หรือแม้กระทั่งฮอร์โมนเกิดปัญหานอนไม่หลับ ส่งผลกับการใช้ชีวิตประจำวันและสุขภาพในระยะยาว ซึ่งสาเหตุเหล่านี้ยังมีผลต่อระดับน้ำตาลในร่างกายของเราอีกด้วยซึ่งหลายคนโฟกัสเรื่อง “กินอะไรแล้วน้ำตาลขึ้น” แต่ลืมไปว่า ความเครียด ก็ทำให้น้ำตาลในเลือดสูงได้เหมือนกัน แม้จะกินเท่าเดิมก็ตาม บทความนี้จะพาเข้าใจกลไกของฮอร์โมนความเครียด และผลกระทบระยะยาวที่ไม่ควรมองข้าม

เมื่อเราเครียด ร่างกายเกิดอะไรขึ้น?

เวลาร่างกายรับรู้ความเครียด ไม่ว่าจะจากงาน ความกังวล หรือพักผ่อนไม่พอ ระบบ “สู้หรือหนี” (Fight or Flight) จะถูกกระตุ้นทันที ต่อมหมวกไตจะหลั่งฮอร์โมนสำคัญ เช่น

Cortisol คือฮอร์โมนความเครียดตัวหลักของร่างกาย ผลิตมาจากต่อมหมวกไต (Adrenal gland) ซึ่งทำหน้าที่เหมือนเป็น “ระบบเตือนภัยธรรมชาติ” ของเรา  จะเกิดอะไรขึ้นถ้า Cortisol “สูงเกินไป” นานๆ? หากเราเครียดเรื้อรังจน Cortisol หลั่งออกมาไม่หยุด จะส่งผลเสียต่อร่างกายเหมือนเครื่องยนต์ที่ทำงานหนักเกินไป

• น้ำหนักตัวเพิ่ม: โดยเฉพาะไขมันสะสมบริเวณหน้าท้องและใบหน้า
• นอนไม่หลับ: เพราะร่างกายตื่นตัวผิดเวลา
• อารมณ์แปรปรวน: หงุดหงิดง่าย หรือซึมเศร้า
• ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ: ป่วยง่ายขึ้นและแผลหายช้า

ฮอร์โมนเหล่านี้มีหน้าที่เตรียมร่างกายให้พร้อมรับมือสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยหนึ่งในกลไกสำคัญคือ กระตุ้นให้ตับปล่อย “กลูโคส” (น้ำตาล) ออกมาในกระแสเลือดเพื่อให้กล้ามเนื้อและสมองมีพลังงานใช้ทันทีดังนั้น แม้ไม่ได้กินของหวานเลย แต่ถ้าเครียดมาก ๆ ระดับน้ำตาลก็สามารถสูงขึ้นได้

ความเครียดเรื้อรัง ส่งผลอะไรระยะยาว? ถ้าระดับ cortisol สูงต่อเนื่องเป็นเดือนหรือปี อาจเกิดผลกระทบดังนี้

1) ภาวะดื้ออินซูลิน (Insulin Resistance)

• ร่างกายต้องใช้อินซูลินมากขึ้นเพื่อควบคุมน้ำตาลระยะยาวเพิ่มความเสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2

2) ไขมันสะสมบริเวณหน้าท้อง

• cortisol ส่งเสริมการสะสมไขมันในช่องท้องซึ่งเป็นไขมันที่สัมพันธ์กับโรคหัวใจและเมตาบอลิกซินโดรม

3) นอนหลับไม่ลึก

• ความเครียดทำให้นอนหลับยากและการนอนน้อยก็ยิ่งทำให้ระดับน้ำตาลควบคุมได้ยากขึ้นกลายเป็นวงจรที่ซ้ำเติมกัน

4) ความเสี่ยงโรคหัวใจและความดัน

• น้ำตาลสูง + ความเครียดเรื้อรังเพิ่มภาระต่อหลอดเลือดและหัวใจในระยะยาว